Бүтээгдэхүүний өртөг тооцох нь бизнесийн амжилтанд чухал үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэ нийтлэлд бид бүтээгдэхүүний өртөгийн тооцооллыг янз бүрийн жишээ, аргачлалаар судалж, үр ашигтай байдлыг хэрхэн нэмэгдүүлэх талаар дэлгэрэнгүй танилцуулах болно.
Бүтээгдэхүүний өртгийн үндэс
Бүтээгдэхүүний өртгийг тооцох: Жишээнүүд болон Аргачлал
Бүтээгдэхүүний өртгийг хэрхэн тооцох вэ, ямар жишээг ашиглан илүү үр дүнтэй хийх боломжтой вэ? Энэ нийтлэлд танд бодит жишээ болон аргачлалын дэлгэрэнгүйг танилцуулж байна.
Оршил
Бизнесийн ашигт ажиллагаанд хамгийн чухал нөлөө үзүүлдэг зүйл бол бүтээгдэхүүний өртөг юм. Үйлдвэрлэл, үйлчилгээ эсвэл худалдааны аль ч салбарын хувьд өртөг зөв тооцогдоогүй тохиолдолд ашгийн зөрүү буурч, тэнцвэргүй санхүүгийн байдал бий болох эрсдэлтэй. Энэ нийтлэлд бид бүтээгдэхүүний өртгийн үндсэн ойлголтууд, төрлүүд болон практик жишээн дээр суурилсан тооцоолол, хэрэглэгдэх аргачлалуудыг нарийвчлан авч үзнэ.
Бүтээгдэхүүний өртгийн төрлүүд болон суурь ойлголт
Өртгийн суурь ойлголт, ангилал, тооцооллын үндсэн аргачлал
Бүтээгдэхүүний өртөг гэдэг бол тухайн бараа эсвэл үйлчилгээний зах зээлд хүрэхэд зарцуулсан бүх төрлийн нөөцийн нийлбэр дүн юм. Эдгээр нь шууд болон шууд бус өртөг хэлбэрээр ангилагдана. Төрлүүдийн хувьд:
- Шударга өртөг (Fair Cost): Үйлдвэрлэлд ашигласан бодит материал, хөдөлмөр, дотоод байгууллагын зардлыг бүрэн тусгасан өртөг.
- Түргэн хугацааны өртөг (Marginal Cost): Илүү нэг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд гарсан нэмэлт зардал.
- Нийт өртөг (Total Cost): Материал, хөдөлмөр, түрээс, цахилгаан зэрэг бүх зардлын нийлбэр.
Өртгийг тооцох аргууд нь шууд болон шууд бус зардлыг бүртгэх, хувьсах болон тогтмол зардлыг ялгах, мөн өртгийн дансны аргачлалыг ашиглах зэрэг зарчмууд дээр суурилна. Тухайлбал, өртөг тооцоход “үйл явцын өртөг”, “үйл ажиллагаанд суурилсан costing” (ABC), “стандарт өртгийн систем” зэргийг ашигладаг.
Бүтээгдэхүүний өртгийг тооцоолох жишээнүүд
Материал болон хөдөлмөрийн зардлыг ашигласан практик жишээ, тооцооллын арга хэлбэр
Жишээ 1: Модон ширээ үйлдвэрлэх үедээ өртгийг тооцоё. Нэг ширээ хийхэд дараах зардлууд орно:
- Шууд материал: Мод – 3м³ x 40,000₮ = 120,000₮
- Шууд хөдөлмөр: Нэг мужаан 4 цаг ажиллана. Цагийн хөлс 10,000₮ → 4 x 10,000₮ = 40,000₮
- Шууд бус зардал: Цахилгаан, тоног төхөөрөмжийн элэгдэл – 10,000₮ (нэг ширээнд ногдох хэсэглэсэн дүн)
Ингээд нэг ширээний өртөг дараах байдлаар тооцогдоно:
Нийт өртөг = Шууд материал (120,000₮) + Шууд хөдөлмөр (40,000₮) + Шууд бус зардал (10,000₮) = 170,000₮
Энэ тохиолдолд шударга өртгөөр нэг ширээний өртөг 170,000₮ байна. Хэрэв нэг өдрийн дотор 5 ширээ үйлдвэрлэдэг бол нийт өртөг 170,000₮ x 5 = 850,000₮ болно. Түргэн хугацааны өртөг буюу нэг ширээ нэмэлтээр хийхэд гарч буй зардал зөвхөн шууд материал ба хөдөлмөрийг хамарч, 160,000₮ орчим байна гэж үзэж болно.
Жишээ 2: Кофе шопын хувьд нэг аяга латте кофе бэлдэх өртгийн жишээ:
- Эспрессо нунтаг: 15гр x 1,500₮ (100гр үнэ) = 225₮
- Сүү: 180мл x 2,000₮ (1 литр үнэ) = 360₮
- Цаасан аяга, таг: 120₮
- Хөдөлмөр: 1 минут x 20,000₮/цаг = 333₮
- Шууд бус зардал (түрээс, тоног төхөөрөмж, цахилгаан): 150₮
Нийт өртөг = 225 + 360 + 120 + 333 + 150 = 1,188₮
Энд нэг аяга латтегийн шударга өртөг 1,188₮ байна. Үүн дээр ашгийн зөрүүг нэмснээр эцсийн борлуулах үнийг тогтооно.
Эдгээр жишээнүүд нь өртөг тооцох явцад ямар төрлийн зардлуудыг анхаарч үзэх, яг ямар аргаар нэгж бүтээгдэхүүний өртгийг гаргах талаар тодорхой ойлголт өгч байна. Мөн өртөг тооцооллын нарийвчлал нь ашгийн төлөвлөлт, үнэлгээ болон үнэлэмжийг оновчтой болгоход чухал үүрэгтэй.
Бүтээгдэхүүний өртгийг нэмэгдүүлэх стратеги
Бүтээгдэхүүний өртгийг нэмэгдүүлэх стратеги
Бүтээгдэхүүний өртгийг оновчтой тооцсоны дараа, дараагийн чухал алхам бол уг өртгийг бууруулан, ашгийг нэмэгдүүлэх стратегийг боловсруулах явдал юм
Бүтээгдэхүүний өртгийг тооцоолох жишээнүүдийг практикт ашигласны дараа бизнесүүд өртөг оновчтой болсон эсэхийг дүгнэж, хэрхэн сайжруулах талаар дараагийн алхамд ордог. Үүний гол зорилго нь бүтээгдэхүүн тус бүрийн үнэ цэнийг хадгалах, өртгөөс шалтгаалсан ашиг алдагдлыг багасгах юм. Ийм стратеги боловсруулахад зардал бууруулах, нөөцийн оновчтой хуваарилалт, түншлэлээ шинэчлэх зэрэг арга замууд чухал үүрэг гүйцэтгэнэ.
Бүтээгдэхүүний өртгийг бууруулах хамгийн үр дүнтэй аргуудын нэг нь материалын худалдан авалтад илүү хэмнэлттэй бодлого хэрэглэх явдал юм. Жишээлбэл, нэг бүтээгдэхүүнд 3 төрлийн түүхий эд ордог гэж үзье: А бүрдүүлэгч 50 төгрөг, B бүрдүүлэгч 80 төгрөг, C бүрдүүлэгч 120 төгрөг. Хэрэв C бүрдүүлэгчийг өөр шат дамжлага багатай, дотоодын нийлүүлэгчээс 15 хувийн хямд үнээр нийлүүлэх бололцоо байгаа бол энэ нь нийт өртөгт шууд эерэг нөлөө үзүүлнэ. Ийм жишээ нь зөвхөн ханган нийлүүлэлтийн зардлыг бус, хадгалалтын болон логистикийн зардлыг ч бууруулах боломжтойг харуулдаг.
Нөгөө талаас хөдөлмөрийн зардлын оновчлол нь ч мөн адил үр өгөөжтэй. Хөдөлмөрийн бүтээмжийг сайжруулахын тулд ажилтнуудыг давтан сургах, автоматжуулалт нэвтрүүлэх зэрэг шийдэл амжилтыг нэмэгдүүлнэ.
Жишээ нь, гараар 10 бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байсан баг автомат машин нэвтрүүлснээр 30 бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх чадалтай болвол нэгж бүтээгдэхүүнд ногдох хөдөлмөрийн зардал даруй буурна. Энэ нь эцсийн дүндээ нийт өртөг буурснаар хэрэглэгчдэд зах зээлийн өрсөлдөх маш чадвартай үнэ санал болгох давуу талыг үүсгэнэ.
Түүнчлэн бизнесийн дотоод үйл ажиллагаанд аудит хийх, процессын зардлуудыг нарийвчлан шинжлэх нь илүүдэл зардлыг илрүүлэхэд тохиромжтой. Үр ашиггүй үйл явц, давхардсан үүрэг, дутуу гүйцэтгэл зэргээс шалтгаалсан өртөг нэмэгдэлд шинжилгээ хийх шаардлагатай. Ингэснээр байгууллага бүтээгдэхүүн тус бүрийн өртгийг илүү хянах боломжтой болж, оновчтой шийдвэрүүдийг гаргах суурь бүрдэнэ.
Инновац, бүтээгдэхүүний шинэчлэл ч гэсэн өртөг бууруулах боловч чанарыг нэмэгдүүлэх нэг арга юм. Жишээ нь, сав баглаа боодлын материалиа дахин боловсруулдаг материалаар солих нь нэг талаас зардлыг бууруулж, нөгөө талаас хэрэглэгчдэд эко хандлагатай брэнд хэмээх давтагдашгүй үнэ цэнэ санал болгодог. Энэ бол зөвхөн өртөг бус, борлуулалтын ч үр дүнд эерэгээр нөлөөлдөг стратеги юм.
Товчхондоо, зөвхөн бүтээгдэхүүний өртгийг тооцоод зогсохгүй, түүнийг хэрхэн бууруулах, зардлыг оновчлох, ашиг нэмэгдүүлэх шийдлүүдийг хэлэлцэх нь бизнес нэгжийн амжилтад чухал хувь нэмэр оруулдаг.
Маркетинг, борлуулалт үйлчилгээ
